Streç film, anlaşılır dille.

Streç film, genellikle LLDPE'den (linear low-density polyethylene) üretilen, ince ve yüksek esneklikte bir plastik filmdir. Ürünlerin etrafına gerdirilerek sarılır ve eski boyuna dönmeye çalışırken yükü bir arada tutar. Paletleri depolama ve taşıma sırasında sabit, temiz ve açılmaya karşı korumalı tutar.

El tipi streç film (hand stretch film), elle uygulanan küçük ve hafif rulolar hâlinde gelir; makine tipi streç film (machine stretch film) ise palet sarma makineleri (pallet wrapper) için hazırlanmış daha büyük ve ağır rulolardır. İkisi de genellikle LLDPE'dir (linear low-density polyethylene); farkları rulo ölçüsü, masura (core), filmin ne kadar gerdirildiği ve nasıl uygulandığıdır.

Pre-streç film (pre-stretched film), kullanıcıya ulaşmadan önce aktarma sırasında, genellikle %300–500 oranında, gerdirilmiş streç filmdir. Daha ince ve hafiftir, uygulaması çok daha az efor ister ve palet başına daha az film harcar; ama geriye az uzama payı kaldığından çok keskin veya düzensiz yüklerden çok standart yüklere uygundur.

Masurasız streç film (coreless stretch film) kağıt masura olmadan sarılır; bu yüzden rulonun tamamı kullanılabilir filmdir. Masura maliyetini ve atığını ortadan kaldırır, ruloları sevk etmeyi ve bertaraf etmeyi kolaylaştırır; genellikle basit, tekrar kullanılabilir bir sap veya aparatla uygulanır.

PE streç film (PE stretch film), paletleri ve demetleri sabitlemek için üretilen polietilen bir filmdir. PVC gıda streçi (PVC cling film) ise polivinil klorürden üretilen, ağırlıklı olarak gıdaları sarmak için kullanılan ince ve şeffaf bir filmdir. Farklı işler için farklı malzemelerdir; PVC gıda streçi gıdayla temas eden bir malzeme olarak gıda temas mevzuatına uymak zorundadır.

Evet. Streç film polietilendir, 4 (LDPE) geri dönüşüm koduyla (recycling code) işaretlenir ve kullanılmış film temiz ve diğer malzemelerden ayrı toplandığında geri dönüştürülebilir. AB'deki ve Türkiye'deki yeni ambalaj kuralları da aynı yöndedir: daha az ambalaj, geri dönüştürülebilir ambalaj ve piyasaya sürülen ambalajın sorumluluğu.

Dilimlenmiş streç film (slit stretch film), dar rulolara kesilmiş standart streç filmdir. Dar rulolar küçük, uzun veya yuvarlak ürünlerde (profil, kablo, hortum, boru) daha kolay kullanılır; yapı malzemesi fabrikalarından oto servislere kadar demetleme ve yüzey koruma için tercih edilir.

Streç filmlerin çoğu şeffaftır; ancak siyah, beyaz ve renkli filmlerin de geçerli nedenleri vardır: yükü gizlemek ve korumak, paletleri renkle kodlamak veya markayı göstermek. Renk, filmin ne kadar kolay geri dönüştürüleceğini de etkiler.

Film kopmalarının çoğu yükten (keskin köşe ve kenarlar), ruloda (çentikler, hasarlı kenarlar, film kusurları) veya ayarlardan (fazla sarma kuvveti ya da ön gerdirme) başlar. Zayıf yapışkanlık (cling) ise çoğunlukla soğuk, çok taze veya kötü saklanmış filmden kaynaklanır. Filmi değiştirmeden önce sırasıyla yükü, ruloyu ve ayarları kontrol edin.

Filmi palete tutturun, yükü palete kilitlemek için tabanı birkaç tur sarın, eşit bindirmeyle sarmal şekilde yukarı çıkın ve üstü ek turlarla bitirin. Tutma kuvveti (holding force) filmin gerginliğinden ve katman sayısından gelir; bu yüzden doğru tur sayısı yüke bağlıdır. Karayoluyla taşınan yüklerde makineyle sarım, elle sarıma göre çok daha fazla tutma kuvveti sağlar.

En hızlı yol tartmaktır: Ruloyu tartın, on palet sarın, tekrar tartın ve farkı ona bölün. Sarmadan önce tahmin etmek için tur sayısını paletin çevresiyle çarpın, filmin ne kadar gerdirildiğine bölün ve metreyi grama çevirin. Filmleri rulo fiyatıyla değil, palet başına maliyetle karşılaştırın.

Streç film soğuk uygulanır: Yükün etrafında gerdirilir ve eski boyuna dönmeye çalışırken yükü sıkıca tutar. Shrink (ısıyla daralan) film ise gevşek uygulanır, sonra ısıtılır ve ürünün etrafında daralarak sıkıca kapanır. Paletlerde genellikle streç film kullanılır; shrink film ise perakende ambalajlarda ve tuğla gibi bazı palet yüklerinde, başlık şeklinde geçirilip ısıtılarak kullanılır.

Masurasız rulonun ortasında, masuranın olacağı yerde bir delik vardır. Elle kullanımda bu deliğe takılan, tekrar kullanılabilir bir sap veya aparat kullanılır; böylece rulo rahatça tutulur ve son metreleri de verimli şekilde kullanılır. Palet sarma makinelerinde ise masuranın yerini tekrar kullanılabilir bir adaptör alır. Sapı veya adaptörü rulonun iç çapına göre seçtiğinizde rulonun tamamı kullanılabilir.

Pre-streç film, paletler elle veya basit sarma makineleriyle sarıldığında film ve emekten tasarruf sağlar. Ağır veya dengesiz yükleri elle bir arada tutmak için doğru araç değildir; standart makine tipi filmi kendisi gerdiren, motorlu ön germeli sarma makineleri için de tasarlanmamıştır. Seçimi yüke, sarım yöntemine ve palet başına maliyete göre yapın.

Ön germe, filmin yüzde kaç uzadığını gösterir: %250'de rulodaki bir metre film 3,5 metre olur. Kontrol etmek için film gerdirilmeden önce üzerine 10 cm arayla iki işaret çizin ve gerdirildikten sonra aralarını tekrar ölçün. Filmi veya ayarları her değiştirdiğinizde ölçün: Her paletin ne kadar film harcadığını gerdirme belirler.

Streç hood (stretch hood), yükten daha küçük bir film kılıftır; bir makine onu gerdirerek paletin üzerine geçirir. Streç sarımda ise film, yükün etrafına katlar hâlinde sarılır. Hood hızlıdır, tamamen otomatiktir ve havaya karşı iyi korur, ama her yük boyutu kendi hood ölçüsünü ister. Streç sarım ise makineyle veya elle, neredeyse her yüke uyum sağlar.

Sarılı bir palet, bilinen bir kuvvetle (genellikle 0,5 g) yana doğru zorlanarak ve ne kadar şekil değiştirdiği ölçülerek test edilir. Avrupa rehberi bir eğim testi ve iki ivme testi tarif eder; palet düzeyindeki ivme testi EUMOS 40509'a göre yapılır. Palet belirlenen sınırlar içinde eski hâline dönerse ve hiçbir şey zarar görmezse testi geçer.

Streç film plastik ambalaj sayılır; bu yüzden plastik ambalaj vergileri ve geri dönüştürülmüş içerik kuralları ona da uygulanır. İngiltere %30'dan az geri dönüştürülmüş içerikli plastik ambalajı vergilendirir, İspanya tek kullanımlık ambalajdaki geri dönüştürülmemiş plastiği vergilendirir, Türkiye kilogram başına geri kazanım katılım payı alır ve AB 2030'dan itibaren plastik ambalajların çoğunda %35 tüketici sonrası geri dönüştürülmüş içerik isteyecek. Ülkenize ilişkin ayrıntıları bir danışmanla kontrol edin.

Streç filmi kapalı alanda, güneş ışığından ve nemden uzakta, yaklaşık 10–30 °C'de ve %25–60 bağıl nemde depolayın ve bir yıl içinde kullanın. Kullanılacağı ortama en az 24 saat alışmasını bekleyin. Soğuk film daha sert olur ve daha az uzar; çok taze film ise henüz tam yapışmayabilir.

Yapışkanlık (cling), streç filmin katlarının birbirine tutunmasını sağlar. Filmin tek yüzüne, iki yüzüne ya da iki yüzüne farklı seviyelerde verilebilir. Tek taraflı yapışkan film, yan yana duran paletlerin birbirine yapışmasını önler; ancak yapışkan yüz yüke bakmalıdır. Yapışkan yüzü, filmi kendine yapıştırarak bulabilirsiniz.

Standart streç film UV'ye dayanıklı değildir: Güneş ışığında sararır, zayıflar, yapışkanlığını ve uzama özelliğini kaybeder. UV katkılı film bu süreci yavaşlatan bir katkı maddesi içerir; üreticiler açık havada yaklaşık 9 ila 12 aylık koruma belirtir. Şeffaf UV film yalnızca filmi korur; güneşe duyarlı ürünleri de korumak için opak bir UV film kullanın.

Streç film taşınmada en kullanışlı malzemelerden biridir: Çekmeceleri ve kapakları kapalı tutar, dağınık parçaları bir arada toplar ve yüzeyleri toza ve çizilmeye karşı korur. Önce her şeyi temizleyip kurulayın; ahşap, antika, deri ve döşemeli mobilyaları ise asla doğrudan sarmayın: Nem hapsolmasın diye altına battaniye veya kâğıt koyun.

Hafif demetlemede dar bir streç film rulosu çoğu zaman en basit seçimdir: Kendine yapışır, yüzeyi örter ve korur, yapışkan kalıntı bırakmaz. Çember ucuzdur ve yükün devrilmesini önlemekte çok etkilidir, ama köşe koruması ister ve plastik çemberler zamanla gerginliğini kaybeder. Bant kolileri kapatır ama ürünlerde kalıntı bırakabilir. Ağır yüklerde çoğu zaman film ve çember birlikte gerekir.

Dilimlenmiş rulolar bir jumbo bobinin eşit genişliklere bölünmesiyle elde edilir: 50 cm'lik bir jumbo bobinden 25, 16,6, 12,5 veya 10 cm'lik rulolar, 5 cm'ye kadar çıkar. Genel kural: Ürün ne kadar ince ve yuvarlaksa rulo o kadar dar olmalıdır. Rulonun masurasına uyan bir sap veya aparat, dar filmi daha hızlı ve kolay uygulatır.

Cast ve blown streç film benzer polietilenden, farklı üretim hatlarında üretilir. Cast film soğutulmuş bir merdane (chill roll) üzerinde hızla soğutulur; bu onu şeffaf ve sessiz yapar ve hattın 4 kata kadar daha hızlı üretmesini sağlar. Blown film ise bir balon hâlinde şişirilip havayla soğutulur; bu da onu daha dayanıklı ve delinmeye karşı daha dirençli yapar.

Modern streç film birden fazla katman hâlinde ko-ekstrüzyonla üretilir; böylece her katman farklı bir iş yapabilir: dışta yapışkanlık, ortada dayanım. Katman sayısı üçten onlarcaya çıktı; "nano" film, katmanlarının çoğu bir mikrondan ince olan filmdir. Daha fazla katman daha ince ve daha dayanıklı film sağlayabilir, ama hammadde ve üretim hattı da en az katman sayısı kadar önemlidir.

Streç film aktarma makinesi (rewinding machine), film üreticilerinden gelen büyük jumbo bobinleri (jumbo roll) açar ve filmi pazarın istediği uzunluk, ağırlık ve masura ölçüsünde satışa hazır daha küçük rulolara yeniden sarar. Modele göre filmi dilimleyebilir, ön gerdirebilir veya masurasız (coreless) rulo sarabilir.

Streç film aktarma makinesi (rewinding machine) streç film rulosu üretir; streç sarma makinesi (stretch wrapping machine) ise bu ruloları kullanarak palet sarar. İkisi aynı zincirin farklı halkalarıdır: önce film üretimi, sonra satışa hazır rulolara aktarım, en son son kullanıcıda sarım.

Yarı otomatik (semi-automatic) bir aktarma makinesi filmi kendisi sarar, ama her rulo değişiminde operatörün filmi kesmesi, hazır ruloyu çıkarması ve yeni masurayı takması gerekir. Tam otomatik (fully automatic) makine bunların hepsini durmadan kendisi yapar. Fark; vardiya başına üretimde, işçilikte, rulo tutarlılığında ve fiyatta ortaya çıkar.

Makineden değil, satmak istediğiniz rulolardan başlayın: Rulo türü, genişlikler, üretim hacminiz ve tedarik edebildiğiniz jumbo bobinler (jumbo roll) hangi aktarma makinesinin (rewinding machine) uygun olduğunu belirler. Sonra hızı, gerginlik (tension) kontrolünü, masura (core) ölçülerini ve satış sonrası desteği karşılaştırın; yalnızca fiyata değil toplam maliyete bakın.

Bir rulonun net film ağırlığı uzunluk × genişlik × kalınlık × yoğunluktur. LLDPE'nin (linear low-density polyethylene) yaklaşık 0,92 g/cm³ yoğunluğuyla 50 cm genişliğinde, 20 µm'lik bir film metre başına yaklaşık 9,2 g gelir; yani 300 metrelik bir el tipi rulo yaklaşık 2,8 kg film içerir. Bu formülle teklifleri karşılaştırabilir, gerçekte ne satın aldığınızı kontrol edebilirsiniz.

Kalınlık; kilogram başına kaç metre film aldığınızı, filmin delinmeye ne kadar dayandığını ve palet başına maliyeti belirler. Ancak yükün ne kadar iyi tutulduğunu tek başına belirlemez: Filmin kalitesi ve ne kadar gerdirildiği de en az o kadar önemlidir.

Öncümak aktarma makinelerinin (rewinding machine) teorik saatlik ve aylık üretimi; rakamların arkasındaki tüm varsayımlar ve gerçek üretimi artıran ya da azaltan etkenler.

Bir aktarma işletmesi, film üreticilerinden jumbo bobin (jumbo roll) satın alır, bunları pazarın istediği rulolara aktarır ve kendi adıyla satar. Başlamak için belirli rulo türlerini alan müşterilere, düzenli jumbo bobin ve masura tedarikine, bu rulolara uygun bir aktarma makinesine (rewinding machine), 400 V trifaze elektriğe, depolama alanına, eğitimli operatörlere ve basit kalite kontrollerine ihtiyacınız vardır.

Hazır rulolarınızın ne olabileceğini jumbo bobin (jumbo roll) belirler. Önce genişliğinin, ağırlığının ve kalınlığının makinenize uyduğunu kontrol edin; sonra cast veya blown film olmasına, yapışkanlığa (cling), gerdirme performansına ve bobin kalitesine bakın. Yazılı bir spesifikasyona göre satın alın, her teslimatı kontrol edin ve büyük sipariş vermeden önce deneme yapın.

Streç film ağırlıkla satılır; bu yüzden bir rulonun fiyatı, içinde kaç kilogram film olduğuna ve her kilogramın ne kadar tuttuğuna bağlıdır. Kilogram maliyeti hammaddeye, filmin kalitesine ve renk, UV koruması veya geri dönüştürülmüş içerik gibi eklere bağlıdır; rulo formatı ve sipariş miktarı da fiyatı etkiler. Teklifleri rulo fiyatıyla değil, net filmin kilogram fiyatı ve palet başına maliyetle karşılaştırın.