Palet sarma makinesinde ön germe oranı nasıl ölçülür?

Yüzde ne an­lama gelir?

Ön germe (pre-stretch), fil­min yüzde kaç uza­tıl­dı­ğını gös­te­rir:

Ön germe (%) = (ger­di­ril­miş boy − ilk boy) ÷ ilk boy × 100

Palet sarma ma­ki­nesi üre­ti­cisi Lan­tech de aynı şe­kilde an­la­tır: %150–300'lük yay­gın ön germe ayar­ları, ru­lo­dan çıkan her metre fil­min yükün üze­rinde 2,5 ile 4 metre ol­ması de­mek­tir.

Sarma ma­ki­ne­sinde iki ger­dirme

Av­rupa Ko­mis­yonu'nun yük gü­ven­liği reh­beri (2014), filmi iki kez ger­di­ren bir sarma ma­ki­ne­sini tarif eder: önce film ara­ba­sın­daki iki mer­dane ara­sında (ön germe), sonra son mer­dane ile yük ara­sında tek­rar (sarım kuv­veti, wrap force). Pek çok ma­ki­nede ön germe, iki mer­da­ne­nin diş­li­leri veya hız ora­nıyla ayar­la­nır; ikinci ger­dirme ise fil­min yüke ne kadar sıkı çe­kil­di­ğine bağ­lı­dır.

Yani yükün üze­rinde ölç­tü­ğü­nüz ger­dirme, iki­si­nin top­la­mı­dır. So­ru­nuza cevap veren yerde ölçün: ön germe için mer­da­ne­ler­den sonra, top­lam ger­dirme için yükün üze­rinde.

1. yön­tem: film üze­rine işa­ret

1. Ma­ki­neyi dur­du­run ve fil­min henüz ger­di­ril­me­miş kıs­mına (rulo ile ilk mer­dane ara­sına) 10 cm arayla iki çizgi çizin.
2. İşa­ret­ler mer­da­ne­ler­den ge­çene kadar ma­ki­neyi ça­lış­tı­rın.
3. İşa­ret­le­rin ara­sını tek­rar ölçün: ön germe için mer­da­ne­ler­den son­raki filmde, top­lam ger­dirme için sa­rıl­mış pa­lette.
4. He­sap­la­yın: (öl­çü­len me­safe − 10) ÷ 10 × 100. İşa­ret­ler artık 35 cm arayla du­ru­yorsa ger­dirme (35 − 10) ÷ 10 × 100 = %250'dir.

Öl­çümü yükün farklı yük­sek­lik­le­rinde tek­rar­la­yın. Ca­li­for­nia Poly­tech­nic State Uni­ver­sity'de 2012'de ya­pı­lan bir ça­lışma, ön ger­meyi ölç­me­nin üç yo­lunu (işa­ret­leme te­ker­leği yön­temi, şe­rit­siz ölçüm ve filmi kesip tartma) kar­şı­laş­tırdı ve en tu­tarlı so­nucu işa­ret­leme te­ker­leği yön­te­mi­nin ver­di­ğini buldu.

2. yön­tem: kesip tart­mak

Ger­dirme filmi uza­tır ve in­cel­tir, ama mal­zeme mik­tarı aynı kalır. Bu yüz­den ger­di­ril­miş fil­min bir met­resi, ru­lo­daki fil­min bir met­re­sin­den daha ha­fif­tir:

1. Ru­lo­dan bir metre film kesip tar­tın.
2. Mer­da­ne­ler­den sonra tek katlı film­den bir metre kesip tar­tın.
3. İlk ağır­lığı ikin­ciye bölün. Sonuç ger­dirme kat­sa­yı­sı­dır; (ger­dirme kat­sa­yısı − 1) × 100 de yüzde ola­rak ger­dir­me­dir.

Ör­ne­ğin ru­lo­dan 7,8 g, ger­dir­me­den sonra 2,6 g ölç­tüy­se­niz kat­sayı 3, yani ger­dirme %200'dür. Te­ra­zi­nin gra­mın onda biri has­sa­si­ye­tinde ol­ması ge­re­kir.

Ölç­meye neden değer?

• Film tü­ke­timi: Her palet için ru­lo­dan kaç metre çe­ki­le­ce­ğini ger­dirme be­lir­ler. Bkz. palet ba­şına film ve ma­li­yet.
• Fil­min sı­nır­ları: Lan­tech'e göre ma­kine tipi film­le­rin çoğu yak­la­şık %300'e kadar ra­hatça ön ge­ri­le­cek şe­kilde üre­ti­lir; daha fazla ger­dir­mek, özel­likle yükün kö­şe­le­rinde daha fazla kop­maya yol aça­bi­lir.
• Tutma kuv­veti: Ger­dirme film ta­sar­rufu sağ­lar, ama yükü tutan kuv­vet sarım kuv­ve­tin­den ve kat sa­yı­sın­dan gelir. 2012 ta­rihli ça­lışma ön germe yüz­desi ile yük­le­rin ne kadar iyi bir arada kal­dığı ara­sında bir ilişki bul­madı; 2025 ta­rihli bir la­bo­ra­tu­var ça­lış­ması (Tkaczyk ve ark., Sensors) ise tutma kuv­ve­ti­nin sarım sa­yı­sıyla doğ­ru­sal ola­rak art­tı­ğını gös­terdi.

El tipi film ve pre-streç film

Elle sa­rımda ger­dirme çok daha dü­şük­tür: Bir film te­da­rik­çisi, ope­ra­tör­le­rin el tipi filmi na­di­ren %50'den fazla ger­dir­di­ğini bil­di­ri­yor. Pre-streç film (pre-stretched film) ise fab­ri­kada, SP-1400 gibi bir ak­tarma ma­ki­ne­sinde ger­di­ri­lir; SP-1400 filmi ak­tarma sı­ra­sında %500'e kadar ger­di­rir. Pre-streç film, mo­torlu ön ger­meli bir sarma ma­ki­ne­sinde tek­rar ger­di­ril­mez; bkz. pre-streç film ne zaman doğru seçim de­ğil­dir?