Pre-streç (ön gerdirmeli) film nedir?

Nasıl üre­ti­lir?

Pre-streç film, bir jumbo bo­bin­deki (jumbo roll) stan­dart streç film ola­rak baş­lar. Ön ger­dir­meli ak­tarma ma­ki­ne­sinde (pre-stretch rewinder) film farklı hız­larda dönen mer­da­ne­ler ara­sın­dan geçer: Daha hızlı dönen mer­dane, film hazır ru­loya sa­rıl­ma­dan önce onu uza­tır ve in­cel­tir. Ger­dirme ay­rıca po­li­mer zin­cir­le­rini hi­za­lar; bu da in­ce­len filme da­ya­nı­mını verir.

Ön­cü­mak'ın SP-1400 mo­deli filmi ak­tarma sı­ra­sında %500'e kadar ger­di­rir. Ger­gin­liği (tension) üç servo motor kont­rol eder; test­lerde 4 µm in­ce­liğe kadar film üret­miş­tir. Hem el tipi hem ma­kine tipi pre-streç film üre­tir; ay­rıca düz PE streç filmi de el tipi ve ma­kine tipi ru­lo­lar hâ­linde ak­ta­ra­bi­lir.

Pre-streç film ile sarma ma­ki­ne­sin­deki ön ger­dirme

İkisi ko­layca ka­rış­tı­rı­lır:

• Pre-streç film fab­ri­kada, bir ak­tarma ma­ki­ne­sinde ger­di­ri­lir. Kul­la­nıcı ön­ce­den ger­di­ril­miş ince bir rulo alır ve bunu elle ya da basit bir sarma ma­ki­ne­siyle uy­gu­lar.
• Mo­torlu ön ger­dirme (powered pre-stretch) ise müş­te­ri­nin palet sarma ma­ki­ne­sinde (pallet wrapper) ya­pı­lır: Film ara­ba­sın­daki iki mer­dane, stan­dart ma­kine tipi filmi uy­gu­lama sı­ra­sında ger­di­rir: ge­nel­likle %150–300; test­lerde yük­sek per­for­manslı filmle %320'ye kadar.

Sa­dece ope­ra­tö­rün çek­me­siyle ger­di­ri­len stan­dart el tipi film (hand stretch film) ise ge­nel­likle çok daha az uzar.

Avan­taj­ları ve sı­nır­ları

Ta­şı­mada pre-streç film

Koli yük­len­miş bir pa­le­tin tırla bir şe­hir­den di­ğe­rine gön­de­ril­di­ğini dü­şü­nün. Palet az ger­di­ril­miş stan­dart düz streçle sa­rıl­mışsa, fil­min hâlâ epey uzama payı var­dır. Fren, viraj ve yol tit­re­şimi yükü zor­la­maya devam eder; film her se­fe­rinde biraz daha esner ve kam­yon var­dı­ğında pa­le­tin üs­tün­deki ko­li­ler bol­laş­mış ola­bi­lir.

Pre-streç film ise fab­ri­kada sı­nı­rına yakın ger­di­ril­miş­tir; ve­re­cek uzama payı ne­re­deyse kal­ma­mış­tır. Az ger­di­ril­miş stan­dart fil­min ak­sine fren ve tit­re­şim al­tında es­ne­meye devam etmez.

Ancak yüke ne kadar kuv­vet uy­gu­la­dığı, nasıl uy­gu­lan­dı­ğına bağ­lı­dır:

• Elle: Ope­ra­tör filmi yükün et­ra­fına az bir ger­gin­likle sarar. Av­rupa Ko­mis­yonu'nun ka­ra­yolu ta­şı­ma­cı­lı­ğında yük em­ni­yeti reh­beri (2014), elle uy­gu­la­nan pre-streç fil­min film ile yük ara­sında ne­re­deyse hiç kuv­vet oluş­tur­ma­dı­ğını be­lir­tir. Ürün sü­tun­la­rı­nın çök­me­sini ön­le­ye­bi­lir, ancak kat­la­rın kay­ma­sını ön­le­mez; bu yüz­den bir yükü elle rijit hâle ge­tir­mek için tek ba­şına kul­la­nıl­ma­ma­lı­dır. Ka­ra­yo­luyla ta­şı­nan ağır veya den­ge­siz yük­lerde ma­ki­neyle sarın ya da çem­ber (strap) ek­le­yin.
• Ma­ki­neyle: Sarma ma­ki­nesi filmi kont­rollü bir ger­gin­likle, kat kat sarar ve ger­çek bir tutma kuv­veti oluş­tu­rur.

Ma­ki­neyle uy­gu­la­nan film üze­rin­deki araş­tır­ma­lar da aynı yönü gös­te­ri­yor:

• La­bo­ra­tu­var test­le­rinde (Tkaczyk ve ark., Sensors, 2021) sarım sı­ra­sında %300 ger­di­ril­miş çok kat­manlı filmle sa­rı­lan bir yük 0,5 g'lik ka­rar­lı­lık tes­tini geçti; %100 ger­di­ril­miş stan­dart filmle sa­rı­lan yük ise ge­çe­medi; üs­te­lik yak­la­şık ya­rısı kadar film kul­la­nı­la­rak.
• Streç film, sa­rım­dan sonra tutma kuv­ve­ti­nin (holding force) bir kıs­mını kay­be­der: Aynı gru­bun, fil­min oto­ma­tik bir sarma ma­ki­ne­siyle uy­gu­lan­dığı 2025 ça­lış­ması, sa­rım­dan kısa süre sonra yak­la­şık %10–20'lik bir düşüş ölçtü ve kuv­ve­tin di­na­mik yük ve sı­cak­lık de­ği­şim­leri al­tında daha da azal­dı­ğını be­lirtti. Yolda yükün bol­la­şa­bil­me­si­nin ne­deni budur.

Av­rupa Ko­mis­yonu'nun ka­ra­yolu ta­şı­ma­cı­lı­ğında yük em­ni­yeti reh­beri (2014), yükün ta­şıma sı­ra­sında kay­ma­sı­nın, dev­ril­me­si­nin, yu­var­lan­ma­sı­nın, yer de­ğiş­tir­me­si­nin veya be­lir­gin bi­çimde şekil de­ğiş­tir­me­si­nin ön­len­mesi ge­rek­ti­ğini be­lir­tir ve streç filmi, yükü pa­lete bağ­lama yön­tem­leri ara­sında sayar.

İnce film daha mı za­yıf­tır?

Her zaman değil. Bir fil­min yükü ne kadar iyi tut­tu­ğunu tek ba­şına ka­lın­lık be­lir­le­mez: Ne kadar ger­di­ril­diği ve ne kadar güçlü geri çek­tiği (ha­fı­zası, me­mory) de en az o kadar önem­li­dir. Doğru uy­gu­la­nan ince bir pre-streç film, gev­şek uy­gu­la­nan daha kalın bir stan­dart fil­min tu­ta­ma­dığı bir yükü tu­ta­bi­lir. Ay­rın­tı­lar: streç film nedir?

Stan­dart jumbo mu, pre-streçe özel jumbo mu?

İkisi de kul­la­nı­la­bi­lir; de­ği­şen, ger­dirme ora­nı­dır. Stan­dart bir jumbo bobin de ön ger­di­ri­le­bi­lir, ancak daha düşük bir oranda. %500 gibi yük­sek oran­lar için pre-streçe uygun, bu kadar ger­dir­meye kop­ma­dan da­ya­na­cak bir for­mülle üre­til­miş jumbo bobin ge­re­kir. SP-1400 mo­de­linde ger­gin­lik üç servo mo­torla kont­rol edi­lir ve do­kun­ma­tik ek­ran­dan (touchscreen) ayar­la­nır; böy­lece ma­kine kul­la­nı­lan jumbo bo­bine göre ayar­la­na­bi­lir.

Kat­lan­mış ke­nar­lar

Ke­nar­lar, bir streç film ru­lo­su­nun (özel­likle pre-streç fil­min) en has­sas böl­ge­si­dir: Ke­nar­daki küçük bir çen­tik, film bo­yunca enine iler­le­yen bir yır­tıl­mayı baş­lat­maya çoğu zaman yeter. Kenar kat­lama (edge folding), film ru­loya sa­rıl­ma­dan önce ke­nar­la­rını içe doğru kat­lar; böy­lece ru­lo­nun ke­narı ince, kesik bir kenar ye­rine güç­len­di­ril­miş, çift katlı bir kenar olur.

• Daha az yır­tılma: kenar, kes­kin kö­şe­lerde bile çen­tiğe ve yır­tıl­maya di­re­nir
• Daha kolay kul­la­nım: daha sağ­lam ve düz­gün bir kenar, filmi elle kul­lan­mayı ko­lay­laş­tı­rır
• Daha az fire (waste): ke­nar­dan kopan sa­rım­lar ve ke­narı hasar gören ru­lo­lar aza­lır

Kenar kat­lama SP-1400 mo­de­linde stan­dart, SM-1300 2S mo­del­le­rinde (SM-1300 2S, SM-1300 2S PRO) is­teğe bağ­lı­dır. Kenar kat­lama tam ge­niş­lik­teki ru­lo­larda kul­la­nı­lır; bu mo­del­lerde di­lim­le­me­siz (düz) ak­ta­rım sı­ra­sında kul­la­nı­la­bi­lir.